Egoist okur

Güzel Yaramazlık: Görünmeyen manzaraya hazırlanırken

“Yitirdiğimiz zamanlar ve insanlar niçin peşimizi bırakmaz? Niçin hayatımız zenginleştikçe geçmiş bize garip bir şekilde daha çekici gelmeye başlar? Hayal gücünü sahip olduklarımız mı ateşler, hiçlik mi? Yeni bir defter aldığımızda neden ona yazmaya kıyamayıp boş sayfaları çeviririz? Yüzümüzdeki yaşanmışlık izlerinden niçin kurtulmaya çalışırız? Orson Welles’in her şeye sahip kahramanı Kane’in son sözleri niçin ‘rosebud’dı?” diyor Darian Leader.

Gülenay Börekçi

Darian Leader: “Tıbben çok ilerlediğimiz algısı bir illüzyon”

mona-lisa-kacirildi-egoistokur-gulenay-borekci

Bir soygunu hatırlarken

Balzac’ın ‘Bilinmeyen Şaheser’ diye bir öyküsü var. ‘Güzel Yaramazlık’ lakaplı bir salon fahişesinin portresini yapan ressam Frenhofer’i anlatıyor. Frenhofer başyapıtı üzerinde, onu en yakın dostlarına bile göstermeyi reddederek, aylarca çalışıyor. Baskılara dayanamayıp örtüyü kaldırdığındaysa ortaya çıplak bir ayak figürünün zar zor seçilebildiği belirsiz bir tablo çıkıyor.

Tabloyu defalarca hayallerinde yaratmış olan arkadaşlar için ne büyük hayal kırıklığı!

‘Kadınlar Neden Yazdıkları Her Mektubu Göndermezler’ ve ‘İş İşten Geçtikten Sonra Verilen Sözler’ adlı kitapların yazarı ‘kültürel detektif’ Darian Leader ‘Mona Lisa Kaçırıldı adlı kitabında benzer bir durumu, bu kez tersinden anlatıyordu.

Leonardo Da Vinci’nin herkesin en küçük ayrıntısına kadar ezbere bildiği tablosu Mona Lisa, 1911 Ağustos’unda çalınmış ama yokluğunda bile sansasyon yaratmaya devam etmiş. Hatta eskisinden bile çok… O tarihte Paris’te bulunan Franz Kafka, bütün şehri Mona Lisa kopyalarının kapladığını yazıyor. Ayrıca Louvre Müzesi de olmayan Mona Lisa’nın ziyaretçileriyle tıklım tıkış doluymuş. Kafka da herkes gibi Mona Lisa’nın sergilendiği salona gidip uzun uzun boş duvarı seyretmiş.

Darian Leader bunu “Mona Lisa her yerdeydi” diye anlatıyor. “Sinemada bile ondan kurtulamıyordunuz, bir sessiz filmin ardından soygunu ti’ye alan başka bir yapım geliyordu mesela…” Kafka’nın ‘görünmez manzara’ adını verdiği ve sonu anlamsızlığa giden bu imge bolluğu nasıl açıklanabilirdi? İnsanlar neden boş duvarı seyrediyordu; neyi görmeyi umuyorlardı?

Boş çerçevelerin sergilendiği modern sanat galerilerini örnek veriyor Leader. Sonra müzisyen ve performans sanatçısı John Cage’in “Aklımıza gelen ya da gelmeyen her şey aslında hiç’in bir yankısıdır” sözünü hatırlatıyor.

Mona Lisa’nın yokluğunda müzeyi ziyaret edenlerin sanki tek bir amacı var gibiymiş: Boşluğu kolektif bir eylemle doldurarak, kayboluşu hiç olmamış hale getirmek… Ne kadar çok kişi duvarı seyrederse boşluk o kadar kusursuzca kapatılacak gibi geliyormuş herkese.

Leader bir sanat eserine bakmanın psikolojisini araştırırken tablolardan neyi görmeyi umduğumuzu ve onların bizden neleri sakladığını anlamaya çalışıyor. Mona Lisa ya da Prenses Diana fark etmiyor; hiçbir simgenin yok oluşu sıradan değil… Geride kalan boşluğu mutlaka devlet, gizli servis, mafya veya popüler kültürün seçtiği herhangi bir başka bir simge dolduruyor. Bu yüzden büyük eylemler, büyük organizasyonlara yakıştırılıyor. Sanatçılardan büyük aşklar bekleniyor. Büyük suçlarsa hep sıradan olmayan insanlara atfediliyor.

Bana sorsalar şöyle derdim: Her birimiz kendi hayatımızın suçlusuyuz. Her birimiz o hayattan büyük aşklar bekliyoruz. Bizden büyük bir güç tarafından daima ya engelleniyor ya da destekleniyoruz. Kimimiz sefil bir ‘opera comique’ partisyonuyla yetinirken kimimiz büyük tragedyaların kahramanı oluyoruz. Tekdüze hayatlarımızda doldurulması gereken bir boşluk yine de hep kalıyor. ‘Rosebud’ımızı unutmuyoruz, çünkü dile gelmemiş sorulara cevap bulmakta usta olan büyük yazar Borges’in dediği gibi; “Yitirilmiş cennetlerden başka cennet yok!

Gülenay Börekçi

 

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
Leave A Comment