Egoist okur

KRALİÇE ARI’nın nefes kesen sırları

“Eğer arılar ölürse, insanlık 4 yıl içinde yok olur.” Bu söz fizikçi Albert Einstein‘a ait. En azından kimileri tarafından ona atfediliyor… Fakat söyleyen Einstein değilse bile bu cümlenin içinde bir hakikat saklı. Arılar gerçekten de ekosistemin devamlılığı adına çok büyük bir rol üstleniyorlar.

Doğal arıcılık uzmanı Amerikalı Debra Roberts geçen hafta Türkiye’deydi… Onunla aşağıda okuyacağınız röportajı Habertürk hafta sonu eklerinde birlikte çalıştığımız arkadaşım Pınar Erbaş yaptı. (Hatırlatayım, kendisi Show TV’nin hafta sonu haberlerini sunan güzel kızdır aynı zamanda.)

Her neyse, bu röportaj son zamanlarda en eğlenerek, hayrete düşerek, hayran olarak okuduğum şey oldu. Pınar’ın sorularına, Debra’nın cevaplarına bayıldım. Bir kovanda ne denli mucizevi bir döngü olduğunu öğrenince ise resmen nefesim kesildi. Anavarza Bal’ın konuğu olarak gelen Debra’nın konuşmasını dinleyemedim diye de çok üzüldüm. Neyse ki bu röportaj var. Okuyun, pişman olmayacaksınız :)

Gülenay Börekçi

debra roberts bal egoistokur pinar erbas 3

Debra Roberts, The Center for Honeybee Research başkan yardımcısı, Bee City USA yönetim kurulu üyesi, The Honeybee Project kurucusu. Ashevillage Institute’s Bee City USA Bee Immersions bünyesinde koordinatör. 

“Her yerde peteğe benzer altıgen yapılar görüyordum” 

Arılar nasıl girdi hayatınıza?

Çevreyle ilgili belgeseller çekiyordum. 2004’te ciddi bir rahatsızlık geçirdim. Bazen vücudunuz yorgun düşer ve sisteminiz çöker ya. Uzun süre yatmak zorunda kaldım. Yeterince yavaşlamıştım. Sonra 90’larda tanıştığım yaşlı bir kızılderiliyi hatırladım. Kadınlara, farkında olmadıkları güçlerine dair öğretileri vardı. İsteseler çok şey yapabileceklerini söylüyordu. Geçmişte bana güç vermişti, gidip teşekkür etmek istedim. Kuzey Carolina’dan Arizona’ya uzun bir yol. Evini buldum ama vefat etmişti. Arıcılık henüz hayatımda yoktu ama hediye olarak bir şişe bal götürmüştüm. Ailesi çok şaşırdı ve “Biz de tam markete bal almaya gidiyorduk” dediler.

Sonra?

Daha sonra arılarla ilgili kitaplar çıktı karşıma. Her yerde peteğe benzer altıgen yapılar görüyordum diyeceğim, güleceksin. Ama öyle oldu. Arka arkaya bir sürü tesadüf yaşayınca, arıcılık okuluna yazılmaya karar verdim. Ve arılara âşık oldum, ruh eşimi bulmuş gibiydim.

Hiç arı soktu mu sizi?

10 yılda 30 kere falan sokmuştur ama önemli değil. Ben arılar için endişeleniyorum, çünkü bizi soktuklarında iğneleri tenimize takılıyor ve ölüyorlar.

debra roberts bal egoistokur pinar erbas 1

Debra Roberts geçen hafta Türkiye’de Anavarza Bal ev sahipliğinde konferans verdi.

“Tek görevin çiftleşmek olsun, başaramazsan öl, başarınca yine öl, bu ne biçim hayat?”

Kovanda hayat nasıl?

Üç çeşit arı var; kraliçe arı, işçi arılar ve erkek arılar… Kraliçenin tek görevi yumurtlamak, 3-5 sene ömrü var. Baharda kovandan çıkıp çiftleşme uçuşuna çıkıyor. Erkek arılar da peşinde… Gözleri dişilere göre kocamandır, kraliçeyi daha rahat takip edebilsinler diye. Kraliçe, 12 ila 20 erkek arıyla çifleşiyor ve binlerce yumurtası oluyor. Erkek arı ölüyor, çünkü çiftleşme esnasında vücudunun alt tarafı kopuyor. Bir de kendi kovanlarındaki kraliçeyle çiftleşmiyorlar.

Neden?

Çünkü annesi sayılır. Onun yumurtalarından çıkıyor.

Hiç çiftleşemeyenler n’apıyor peki?

Kışa girerken kovandan atılıyorlar.

Tek görevin çiftleşmek olsun, başarınca öl, başaramazsan yine öl. Bu ne biçim hayat?

Aslında değil. İşçi arı hep çalışıyor, kraliçe hep yumurtluyor. Bu durumda erkek arı şanslı sayılabilir.

Kraliçe arıyı kim belirliyor?

Her koloninin kolektif bir zekası var. 4 ile 16 yumurta kraliçe olacak şekilde, arı sütüyle büyütülüyor. Kraliçelerin boyutları o yüzden iridir. Sonra o yumurtalardan biri erken çıkıyor ve diğerlerini sokarak öldürüyor.

Nasıl yani?

İçgüdüsel. Misyonu bu, genetik kodlarında var.

Kovanda kaç kız, kaç erkek var?

Yaklaşık 60 bin arının birkaç yüz kadarı erkek, kalanı dişi.

Erkekler niye az?

Az değil. Tek kraliçe arı var. 3 ila 5 yıl arası yaşayacak ve her yıl çiftleşmeyecek bile.

Peki o sayı nasıl ayarlanıyor, ya kraliçe hep kız yumurtlarsa?

Şansa bırakılmış bir iş değil ki bu. Erkek ve dişi yavruların petekleri farklı. Erkeklerin hücreleri daha büyük. Kraliçenin yanında onun bakımını yapan işçi arılar vakti geldiğinde, yani çiftleşme uçuşunun yapıldığı bahar mevsiminde, kraliçe arıyı daha büyük peteklere yönlendiriyor. Tabii kraliçenin yumurta için salgıladığı kimya da farklı. Yeterli sayıya ulaşınca yeniden dişilerin peteklerine geçiliyor.

“Kanatlı, sokan mucizevi varlık”

Başka “Vaaavvv” diyeceğimiz bir şey kaldı mı?

Bir kilo bal üretimi için tam 5.7 milyon çiçek ziyaret etmeleri gerektiğini biliyor muydun? Hem de bir haftada…

Günde kaç saat çalışıyorlar?

Güneşli günlerde 12 saate yakın dışardalar.

Ne kadar yaşıyorlar?

6 hafta. 3 hafta içerde, 3 hafta dışarıda. Bir işçi arı tüm hayatı boyunca tatlı kaşığının 12’de biri kadar bal yapabiliyor.

Tüm bu hiyerarşi, döngü size ne öğretti?

Kanatlı, sokan bir yaratık diye baktığımız o canlının aslında ne mucizevi olduğuna tanıklık ettim. Bu, spiritüel bir deneyim aslında. Belki hatırlarsın; 2006’da tüm dünyada koloni çöküşü sendromu yaşandı. Arılar birdenbire kovanlarını terk ettiler ve bir daha gelmediler.

“Kadınlarla arılar arasında bir bağ var” 

Neden peki?

En büyük sebep, tarım ilaçları. GDO, iklim değişikliği hatta telefonlardan yayılan radyoaktif dalgalar da etkili. O kadar arı öldü ki. Ve arılara kadın arıcılar sahip çıktı.

Neden kadınlar?

Kovanlarda anaerkil düzen var, belki kadınlarla arılar arasında bir bağ olmasının sebebi budur.

Şimdi durum nasıl?

Son 10 senedir Amerika’da neredeyse her yıl arı popülasyonunun yüzde 30’unu kaybediyoruz. Varov hastalığı çok arı götürdü. Türkiye’de durum daha iyi. 80’lerden önce zarar veren dış etkenler daha azdı.

Peki Türkiye?

BM Gıda ve Tarım Organizasyonu FAO’nun raporuna göre dünyada en büyük 2. bal üreticisi sizsiniz.

Biraz da balın nimetlerinden konuşalım…

İçinde birçok mineral, antioksidan var. Özellikle çam ve kestane balları çok faydalı. Sabah aç karnına ya da gece uyumadan bir kaşık yemek çok etkili. Kilo aldırır diye korkmayın, yediğiniz gerçek balsa hiçbir şey olmaz.

Arılar yok olmasın diye ne yapalım?

Kekik, ıhlamur, adaçayı gibi arıların sevdiği bitki türlerini ekin. Tarım ilaçlarından uzak durun. Bir de ani bir hareket yapmadığınız sürece arı sokmaz. Onları çocuklara sevimsiz bir yaratık gibi göstermekten vazgeçin.

Pınar Erbaş

Leave a Reply

  Subscribe  
Notify of